Biegły Sądowy 1/2026

Dybicz R. Specyfika procesu dowodowego w sporach budowlanych: Analiza typologii spraw oraz barier merytoryczno-prawnych w pracy biegłego sądowego z zakresu budownictwa

Streszczenie

Cel artykułu: Głównym celem niniejszego opracowania jest identyfikacja i systematyka najczęstszych rodzajów spraw sądowych wymagających udziału biegłego z zakresu budownictwa oraz analiza kluczowych problemów metodologicznych i procesowych, z jakimi mierzą się eksperci podczas sporządzania opinii.

Metodologia: Artykuł opiera się na analizie aktowej wybranych postępowań cywilnych, i zamawianych opinii prywatnych, przeglądzie aktualnego orzecznictwa oraz badaniu literatury przedmiotu z zakresu prawa budowlanego i procedury cywilnej. Wykorzystano również metodę studium przypadku (case study) do zilustrowania najbardziej złożonych zagadnień technicznych.

Wyniki: Przeprowadzona analiza wykazała, że dominujący odsetek spraw dotyczy wad fizycznych obiektów budowlanych, rozliczeń robót dodatkowych oraz sporów na tle opóźnień w procesie inwestycyjnym. Zidentyfikowano szereg barier w procesie opiniowania, do których należą: niekompletność dokumentacji projektowej i powykonawczej, nieprecyzyjne tezy dowodowe formułowane przez sądy oraz trudności w obiektywnej wycenie prac wykonanych w sposób wadliwy.

Wnioski: Artykuł wskazuje na konieczność zacieśnienia współpracy na linii sąd-biegły oraz potrzebę standaryzacji metodologii badań technicznych w budownictwie na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Wprowadzenie jasnych wytycznych w zakresie formy i treści opinii może przyczynić się do skrócenia czasu trwania postępowań i zwiększenia pewności obrotu prawnego w sektorze budowlanym.

Słowa kluczowe: biegły sądowy, budownictwo, spory budowlane, opinia techniczna, proces inwestycyjny, wady budowlane.

Dybicz R. Specifics of the Evidentiary Process in Construction Disputes: An Analysis of Case Typologies and Substantive-Legal Barriers in the Work of Construction Court Experts

Abstract

Aim: The primary objective of this study is to identify and systematize the most common types of legal proceedings requiring the involvement of a construction court expert and to analyze the key methodological and procedural challenges faced by experts when drafting forensic opinions.

Methodology: The article is based on a case-file analysis of selected civil proceedings, and private expert opinion  a review of current court jurisprudence, and a study of the relevant literature in the fields of construction law and civil procedure. The case study method was also employed to illustrate the most complex technical issues encountered in practice.

Results: The conducted analysis indicates that a dominant percentage of cases involve physical defects in construction works, settlements for additional works, and disputes arising from delays in the investment process. A series of barriers in the expert witnessing process were identified, including: incomplete design and as-built documentation, imprecise evidentiary points formulated by courts, and difficulties in the objective valuation of defectively executed works.

Conclusions: The article highlights the necessity of closer cooperation between the court and the expert, as well as the need for standardizing technical research methodology in construction for judicial purposes. Implementing clear guidelines regarding the form and content of expert opinions may contribute to reducing the duration of proceedings and increasing legal certainty within the construction sector.

Keywords: court expert, construction, construction disputes, technical opinion, investment process, construction defects.

Pełny tekst artykułu:

Dziedzic A., Drozd W. Odpowiedzialność nadzorcza w budownictwie, a funkcja inżyniera budowy – studium przypadku wypadku przy pracy w ocenie biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BHP)

Streszczenie

Artykuł poświęcony jest analizie zdarzenia wypadkowego, do którego doszło podczas realizacji robót betonowych z wykorzystaniem pompy do betonu na placu budowy obiektu handlowego. Celem opracowania jest ocena zakresu odpowiedzialności za bezpieczeństwo i higienę pracy w procesie budowlanym, ze szczególnym uwzględnieniem zasadności zarzutu nieprawidłowego nadzoru postawionego inżynierowi budowy obecnemu na terenie inwestycji. W artykule dokonano analizy obowiązujących przepisów prawa budowlanego, prawa pracy oraz regulacji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy robotach budowlanych. Przedstawiono hierarchiczną strukturę zarządzania procesem budowlanym, ze wskazaniem ról i zakresów kompetencji kierownika budowy, kierownika robót, inżyniera budowy oraz osób kierujących pracownikami w imieniu pracodawcy. Szczególną uwagę poświęcono rozróżnieniu pomiędzy odpowiedzialnością formalno-prawną a odpowiedzialnością operacyjną w zakresie nadzoru nad pracami. Artykuł podkreśla znaczenie precyzyjnego określania ról i kompetencji uczestników procesu budowlanego w celu prawidłowej oceny odpowiedzialności za wypadki przy pracy.

Słowa kluczowe: bezpieczeństwo i higiena pracy, wypadek przy pracy, odpowiedzialność za BHP, kierownik budowy, kierownik robót, inżynier budowy, betonowanie z użyciem pompy, prace budowlane

Dziedzic A., Drozd W. Supervisory Responsibility In Construction And The Role Of The Construction Engineer – A Case Study Of A Workplace Accident As Assessed By A Court-Apointed Expert In Occupational Health And Safety (OHS)

Abstract

The article is devoted to the analysis of an accident that occurred during the execution of concrete works using a concrete pump at the construction site of a commercial facility. The aim of the study is to assess the scope of responsibility for occupational health and safety in the construction process, with particular emphasis on the validity of the allegation of improper supervision brought against the construction engineer present on the site. The article analyzes the applicable provisions of construction law, labor law, and regulations concerning occupational health and safety in construction works. It presents the hierarchical structure of construction process management, indicating the roles and scopes of responsibility of the site manager, works manager, construction engineer, and persons directing employees on behalf of the employer. Special attention is given to the distinction between formal and legal responsibility and operational responsibility in the supervision of works. The article highlights the importance of precise definition of roles and competencies of participants in the construction process in order to properly assess liability for workplace accidents.

Keywords: occupational health and safety, workplace accident, OHS responsibility, site manager, works manager, construction engineer, concreting using a pump, construction works.

Pełny tekst artykułu:

Borkowski A. S. Spory sądowe dotyczące BIM: Przegląd literatury i studia przypadków ze szczególnym uwzględnieniem kwestii własności danych i odpowiedzialności projektowej

Streszczenie

Modelowanie informacji o obiekcie budowlanym (BIM) zmieniło branżę budowlaną, umożliwiając wielostronną współpracę w oparciu o semantyczne modele trójwymiarowe. Wiele krajów, w tym Wielka Brytania, Singapur czy kraje skandynawskie, wprowadziło obowiązkowe stosowanie BIM w zamówieniach publicznych. Jednak dynamiczny rozwój technologiczny wyprzedza regulacje prawne, co prowadzi do powstawania sporów sądowych o nowym, czasami nietypowym charakterze. Niniejszy artykuł przedstawia przegląd literatury dotyczącej prawnych aspektów wdrażania BIM oraz analizuje dostępne studia przypadków sporów sądowych. Na podstawie analizy źródeł zidentyfikowano kluczowe obszary ryzyka prawnego, mianowicie własność modelu i prawa własności intelektualnej, odpowiedzialność za błędy projektowe w środowisku współpracy, zarządzanie dostępem do wspólnego środowiska danych (CDE) oraz zgodność modelu z rzeczywistością. Szczegółowo omówiono sprawę Trant Engineering Ltd kontra Mott MacDonald Ltd (2017-2021) pierwszą publicznie raportowaną sprawę sądową dotyczącą BIM w Wielkiej Brytanii, która ustanowiła istotne precedensy w zakresie dostępu do danych projektowych. Wyniki przeglądu wskazują, że mimo potencjału BIM w zakresie redukcji błędów i usprawnienia współpracy, brak odpowiednich zapisów kontraktowych może generować nowe źródła konfliktów między uczestnikami procesu budowlanego.

Słowa kluczowe: BIM, modelowanie informacji o obiekcie budowlanym, spory budowlane, prawo budowlane, własność intelektualna, wspólne środowisko danych, umowy o roboty budowlane, odpowiedzialność projektowa

Borkowski A. S. Legal disputes concerning BIM: Literature review and case studies with special emphasis on data ownership and design liability

Abstract

Building Information Modeling (BIM) has transformed the construction industry, enabling multilateral collaboration based on semantic three-dimensional models. Many countries, including the United Kingdom, Singapore, and Scandinavian countries, have introduced mandatory BIM use in public procurement. However, rapid technological development is outpacing legal regulations, leading to new and sometimes unusual types of litigation. This article provides an overview of the literature on the legal aspects of BIM implementation and analyzes available case studies of litigation. Based on an analysis of the sources, key areas of legal risk have been identified, namely model ownership and intellectual property rights, liability for design errors in a collaborative environment, management of access to a common data environment (CDE), and model compliance with reality. The case of Trant Engineering Ltd v. Mott MacDonald Ltd (2017-2021), the first publicly reported BIM-related court case in the UK, which set important precedents regarding access to design data, is discussed in detail. The results of the review indicate that despite BIM’s potential to reduce errors and improve collaboration, the lack of appropriate contractual provisions can generate new sources of conflict between participants in the construction process.

Keywords: BIM, building information modeling, construction disputes, construction law, intellectual property, common data environment, construction contracts, design liability.

Pełny tekst artykułu:

Dziunik-Płóciennik M. Przesłanki odmowy opiniowania i procedura kwestionowania postanowień sądowych

Streszczenie

Artykuł stanowi rzetelną analizę kluczowych funkcji i wyzwań, z jakimi mierzą się biegli sądowi w procesie dowodowym. Skupia się na precyzyjnym formułowaniu tez dowodowych, procedurach dotyczących odmowy sporządzenia opinii oraz praktycznych trudnościach związanych z wykonywaniem obowiązków eksperckich. Omówienie obejmuje zarówno wymogi formalne, jak i merytoryczne stawiane biegłym, w tym ich odpowiedzialność za identyfikację i formalne zgłaszanie zastrzeżeń wobec wadliwych postanowień sądowych oraz prawne i zawodowe konsekwencje nieuzasadnionych odmów. Poprzez szczegółowe studia przypadku artykuł ilustruje powtarzające się problemy, takie jak niewłaściwe wykorzystywanie opinii biegłych w kolejnych postępowaniach, istotne braki proceduralne w postanowieniach sądowych oraz próby naruszenia niezależności biegłych. Ponadto podkreśla kluczowe znaczenie efektywnej współpracy między biegłymi a organami wymiaru sprawiedliwości, w tym służbami ścigania, w celu zapewnienia integralności i kompletności materiału dowodowego. Praca ta stanowi cenne źródło wiedzy zarówno dla praktyków prawa, jak i ekspertów sądowych, akcentując konieczność ochrony autonomii i profesjonalizmu biegłych jako fundamentów utrzymania wiarygodności i legitymacji systemu sądowego.

Słowa kluczowe: biegły sądowy, teza dowodowa, odmowa wykonania opinii, niezależność biegłego, materiał dowodowy

Dziunik-Płóciennik M. Grounds for refusal to provide an expert witness opinion and the procedure for challenging judiciary provisions

Abstract

The article presents an analysis of key issues and challenges faced by expert witnesses during evidentiary motions. Focus is given to the task of formulating statements of facts, as well as real-world challenges encountered while performing the duties of an expert witness. An overview of both formal and substantive requirements is provided, including responsibilities for identifying and challenging faulty judicial provisions, while also considering the legal ramifications of unjustified refusals. A thorough case study presents recurring issues, such as misuse of expert witness testimony in subsequent proceedings, significant procedural deficiencies in judicial provisions, and attempts to undermine the independence of expert witnesses. Moreover, it highlights the critical importance of effective collaboration between experts and judicial authorities, including law enforcement agencies, in order to ensure the integrity and completeness of evidentiary materials. The article can be used by legal practitioners and forensic experts alike, emphasizing the need to safeguard the autonomy and independence of expert witnesses, who serve as the foundation for maintaining the credibility and legitimacy of the judicial system.

Keywords: expert witness, statements of facts, refusal to provide an opinion, independence of expert witness, evidentiary material.

Pełny tekst artykułu:

Karolak W., Mazewska M., Tomaszewicz D. Rola biegłego sądowego w badaniach termowizyjnych budynków wielkopłytowych

Streszczenie

Budynki wielkopłytowe stanowią znaczącą część zasobu mieszkaniowego w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Diagnostyka cieplna tych obiektów, w szczególności z wykorzystaniem termografii podczerwieni, odgrywa istotną rolę w ocenie stanu technicznego przegród zewnętrznych, identyfikacji mostków cieplnych oraz weryfikacji jakości wykonania systemów ociepleń. W postępowaniach sądowych i administracyjnych badania termowizyjne stanowią ważny element materiału dowodowego, jednak ich interpretacja wymaga zaawansowanej wiedzy specjalistycznej. Celem artykułu jest przedstawienie roli biegłego sądowego w analizie wyników badań termowizyjnych budynków wielkopłytowych, omówienie metodyki sporządzania opinii sądowej oraz wskazanie norm i literatury naukowej stanowiących podstawę merytoryczną opiniowania. Podkreślono znaczenie prawidłowej procedury badawczej, krytycznej interpretacji wyników oraz odpowiedzialności zawodowej biegłego w procesie sądowym.

Słowa kluczowe: budynki wielkopłytowe, badania termowizyjne, biegły sądowy, diagnostyka cieplna budynków, stan techniczny

Karolak W., Mazewska M., Tomaszewicz D. The Role of the Court Expert in Thermographic Examinations of Large-Panel Buildings

Abstract

Large-panel slab buildings constitute a significant portion of the housing stock in Poland and other Central and Eastern European countries. Thermal diagnostics of these structures, particularly using infrared thermography, plays an important role in assessing the technical condition of external building envelopes, identifying thermal bridges, and verifying the quality of thermal insulation systems. In court and administrative proceedings, thermographic investigations are an important element of evidentiary material; however, their interpretation requires advanced specialist knowledge.

The aim of this article is to present the role of a court-appointed expert in the analysis of thermographic test results for large-panel slab buildings, to discuss the methodology for preparing expert opinions for court proceedings, and to indicate standards and scientific literature that constitute the substantive basis for expert assessments. The importance of proper research procedures, critical interpretation of results, and the professional responsibility of the expert in judicial proceedings is emphasized.

Keywords: large-panel slab buildings, thermographic investigations, court-appointed expert, building thermal diagnostics, technical condition.

Pełny tekst artykułu:

Pitry R. Kompletność materiału dowodowego a jakość opinii biegłego z zakresu instalacji HVAC w sprawach cywilnych i gospodarczych

Streszczenie

Celem artykułu jest analiza wpływu kompletności materiału dowodowego na zakres, jakość oraz stopień kategoryczności opinii biegłego sądowego z zakresu instalacji sanitarnych i HVAC w sprawach cywilnych i gospodarczych. Opracowanie koncentruje się na znaczeniu dokumentacji projektowej i powykonawczej, protokołów prób, badań i odbiorów, dokumentacji fotograficznej oraz innych materiałów technicznych, które stanowią podstawę rekonstrukcji stanu faktycznego i oceny prawidłowości wykonanych robót. Artykuł opiera się na analizie praktyki opiniodawczej w sprawach dotyczących instalacji grzewczych, wentylacyjnych, klimatyzacyjnych i sanitarnych, a także na przeglądzie przepisów prawa budowlanego, procedury cywilnej oraz wybranej literatury technicznej. Wskazano, że niekompletność akt sprawy istotnie ogranicza możliwość formułowania jednoznacznych wniosków, wpływa na metodykę pracy biegłego oraz zwiększa ryzyko rozbieżności interpretacyjnych. Wnioski artykułu akcentują potrzebę większej staranności w gromadzeniu materiału dowodowego, precyzyjniejszego formułowania tez dowodowych oraz wypracowania bardziej uporządkowanych standardów dokumentowania robót instalacyjnych na potrzeby postępowań sądowych.

Słowa kluczowe: biegły sądowy, materiał dowodowy, opinia biegłego, instalacje HVAC, dokumentacja techniczna, sprawy cywilne, sprawy gospodarcze, roboty instalacyjne

Pitry R. The Completeness of Evidentiary Material and the Quality of Expert Opinions in the Field of HVAC Installations in Civil and Commercial Cases

Abstract

The aim of this article is to analyze the impact of the completeness of evidentiary material on the scope, quality, and degree of conclusiveness of expert opinions prepared by court-appointed experts in the field of sanitary and HVAC installations in civil and commercial cases. The study focuses on the importance of design and as-built documentation, test and inspection reports, acceptance records, photographic documentation, and other technical materials that form the basis for reconstructing the factual circumstances and assessing the correctness of the executed works. The article is based on an analysis of expert practice in cases concerning heating, ventilation, air-conditioning, and sanitary installations, as well as on a review of construction law regulations, civil procedure provisions, and selected technical literature. It is indicated that the incompleteness of case files significantly limits the possibility of formulating unambiguous conclusions, affects the expert’s methodology of work, and increases the risk of interpretative discrepancies. The conclusions of the article emphasize the need for greater diligence in collecting evidentiary material, more precise formulation of evidentiary theses, and the development of more structured standards for documenting installation works for the purposes of court proceedings.

Keywords: court-appointed expert, evidentiary material, expert opinion, HVAC installations, technical documentation, civil cases, commercial cases, installation works

Pełny tekst artykułu:

Borowska J. Analiza błędów w audytach energetycznych jako źródło roszczeń odszkodowawczych w procesach budowlanych

Streszczenie

W obliczu dynamicznego wzrostu cen energii oraz presji legislacyjnej dotyczącej dekarbonizacji budownictwa, audyt energetyczny przestał być jedynie formalnym wymogiem, a stał się kluczowym dokumentem decydującym o wielomilionowych inwestycjach i dotacjach. Artykuł analizuje narastające zjawisko błędów w opracowaniach energetycznych z perspektywy eksperta.

Autor, opierając się na zasadach fizyki budowli, wskazuje na najczęstsze uchybienia: od błędnego przyjmowania parametrów przegród i ignorowania rzeczywistych mostków termicznych, po manipulacje współczynnikami sprawności systemów grzewczych w celu dopasowania wyniku do wymagań programów wsparcia. W pracy omówiono wpływ tych nieprawidłowości na powstanie szkody majątkowej, rozumianej jako nieosiągnięcie planowanych oszczędności  oraz ryzyko zwrotu dotacji celowych. Artykuł stanowi próbę usystematyzowania metodologii weryfikacji audytów przez ekspertów w postępowaniach cywilnych i karnych, podkreślając rolę rzetelnego modelowania fizykalnego w rozstrzyganiu sporów o nienależyte wykonanie termomodernizacji.

Słowa kluczowe: audyt energetyczny, fizyka budowli, błędy obliczeniowe, termomodernizacja, szkoda majątkowa

Borowska J. Analysis of Energy Audit Errors as a Foundation for Compensation Claims in Construction Litigation

Abstract

In the face of dynamic energy price increases and legislative pressure regarding the decarbonization of the building sector, the energy audit has ceased to be a mere formal requirement. It has become a key document determining multi-million dollar investments and subsidies. This article analyzes the growing phenomenon of errors in energy performance documentation from an expert’s perspective.

Drawing on the principles of building physics, the author identifies the most common deficiencies: from the incorrect assumption of partition parameters and ignoring actual thermal bridges, to the manipulation of heating system efficiency coefficients to force-align results with the requirements of financial support programs. The paper discusses the impact of these irregularities on the occurrence of pecuniary damage, understood as the failure to achieve planned energy savings (the „performance gap”) and the risk of being forced to repay targeted subsidies. The article attempts to systematize the methodology for verifying audits by experts in civil and criminal proceedings, emphasizing the role of reliable physical modeling in resolving disputes concerning the improper execution of thermal retrofitting projects.

Keywords: energy audit, building physics, calculation errors, thermal retrofitting, pecuniary damage

Pełny tekst artykułu: